enkele robots in de tijd

Een artikel uit de standaard:(link: http://www.standaard.be/cnt/dmf20170217_02737584)

 

Het menselijk lichaam als wonder van de creatie

De mechanische monnik {1560}

Ze kregen pas honderd jaar geleden hun naam, en ze doen pas sinds enkele decennia nuttig werk voor ons. Maar de robots zijn al minstens vijfhonderd jaar onder ons. En, geloof het of niet: de katholieke kerk was de eerste grote robotmaker. ‘Mensen groeiden op met de verhalen van de Bijbel. Met automaten kwamen die verhalen tot leven’, zegt curator Ben Russell. Zoals een Jezus aan het kruis die zijn hoofd draait en houten tranen ‘bloedt’. Deze mechanische monnik wandelt al biddend over ­tafel. Hij is gemaakt voor de Spaanse koning Filip II, als dank omdat zijn zoon herstelde van een hoofdwonde. In de 16de eeuw beschouwde men het menselijk lichaam, net als het universum, als wonderen van de goddelijke creatie. Toen al waren deze mechanieken tegelijk staaltjes van menselijk vernuft die de eigenaar prestige gaven.

 The Bowes ­Museum

Pronkstuk voor de rijken en machtigen

De zilveren zwaan {1773}

Dit technologisch meesterwerk fascineert toeschouwers al meer dan driehonderd jaar. In de 18de eeuw pakten rijke en machtige mensen graag uit met wat wel de ultieme uiting van het menselijke vernuft leek: een automaat die het leven imiteert. Om hem in actie te zien in Londen, moet u om 10.25 uur ter plaatse zijn. ‘Wij hebben hem in bruikleen en mogen hem precies 28 keer in beweging zetten’, zegt curator Ben Russell verontschuldigend. De zilveren zwaan kijkt dan om zich heen, verzorgt zijn veren en plukt een (bewegende!) vis uit het water. De bewegingen zijn verbluffend sierlijk, met amper een hint van de houterigheid die automaten in een pretpark vandaag kenmerkt. Drie verschillende klokmechanieken zorgen voor dit wonder. ‘Hij heeft een levendige gratie in zijn bewegingen en levende intelligentie in zijn blik’, schreef auteur Mark Twain, nadat hij de toen al bijna een eeuw oude Zilveren Zwaan zag op de Parijse wereldtentoonstelling van 1867. Ook vandaag zijn we nog altijd geneigd om intelligentie toe te schrijven aan een machine, ook al weten we dat er alleen maar radertjes in zitten.

 rr

De ijzeren man

Eric {1928}

Zo zag een robot eruit in de eerste helft van de 20ste eeuw: een potige ijzeren kerel waarvan je denkt dat die wel wat werk kan verrichten. Maar schijn bedriegt. ‘Hij is gemaakt voor de show’, zegt curator Ben Russell. Die vroege robots waren ‘allemaal showmen, entertainmentmachines. We hebben altijd robots gebruikt om indruk te maken, om te verbluffen.’ De eerste Britse robot, Eric, werd gebouwd toen de term robot nog maar pas was uitgevonden door theater­auteur Karel Capek. Hij verwees naar het Tsjechische woord voor ‘dwangarbeider’. Eric was ontworpen om een speech te houden bij de opening van een ingenieurscongres – of toch te doen alsof. ‘Maar Eric was toentertijd wel spitstechnologie, met zijn elektrische motoren en afstandsbediening.’ Voor deze tentoonstelling is hij herbouwd op basis van archiefmateriaal. Ook veel van de nieuwste robots vandaag doen weinig nuttigs, ze zijn er maar om ons te verbluffen. Zoals de nagelnieuwe Pepper van het Japanse Softbank, die een praatje maakt met de kinderen op de tentoonstelling en hen een verhaaltje vertelt.

 rr

Diep in ‘uncanny valley’

Kodomoroid {2014}

‘We zijn gefascineerd door machines die op ons lijken. Maar als ze té veel op ons lijken, worden ze schrikwekkend’, zegt Ben Russell. Al is dat uncanny valley-effect voor een flink stuk cultureel bepaald. Deze hyperrealistische ‘nieuwslezeres’ van de beruchte Japanse robotmaker Hiroshi Ishiguro ziet er net echt uit, wat haar houterige bewegingen extra griezelig maakt. Tenminste, voor de doorsnee Europese blik. ‘In Japan is er een sterke traditie van animisme, je geeft de dingen ­leven’, zegt Russell. Japanner zijn dan ook gek op mensachtige robots. Ook als ze, zoals Kodomoroid, niet veel kunnen. De meest levensechte robot van de tentoonstelling is een robotbaby die is gebouwd door een bedrijf dat speciale effecten levert voor films. Een robot zonder enige intelligentie, hij herhaalt alleen een aantal voorgeprogrammeerde bewegingen. Toch wekt hij sterke en ­tegenstrijdige gevoelens op.

 rr

Waarnemen en leren

Baxter {2015}

Pas na de tweede wereldoorlog konden robots een nuttige dagtaak verrichten. Ze kregen namelijk zintuigen waarmee ze de complexe werkelijkheid kunnen waarnemen. En dat stelt sommige geavanceerde robots dan weer in staat om te ‘leren’. Baxter van Rethink Robotics is zo’n robot. Baxter is niet zo sterk als zijn verre familieleden in autofabrieken. En snel is hij ook niet – het is haast pijnlijk om te zien hoe lang het duurt om een blokje vast te grijpen en op te pakken. Maar je kunt veilig naast hem staan en met hem ­samenwerken, hij zal je niet met een blinde beweging omverkegelen. En je kunt hem laten zien hoe hij een een­voudige taak moet uitvoeren. ‘Als onze ambitie is om een robot te maken die kan functioneren in onze menselijke omgeving, met trappen en deuren, dan moet hij kunnen leren’, zegt Ben Russell. Erg ver staan we daarin nog niet.

 rr

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s